KBCNMU Textbooks

भूगोलातील क्षेत्रतंत्रे : परिचय आणि नमुना पद्धती हे पुस्तक विद्यार्थ्यांना, संशोधकांना आणि शिक्षकांना क्षेत्रीय कार्याचे महत्त्व समजावून सांगते. भूगोल संशोधनात प्रत्यक्ष निरीक्षण, प्रश्नावली, मुलाखत आणि नमुना घेण्याच्या विविध तंत्रांचा वापर कसा करावा याचे सविस्तर मार्गदर्शन येथे दिले आहे.क्षेत्रीय कार्याची व्याख्या आणि भूमिका संशोधनात प्रत्यक्ष...

भूगोलशास्त्रातील एक महत्त्वाची शाखा म्हणून आर्थिक भूगोलाचा अभ्यास विद्यार्थ्यांना मानव आणि पर्यावरण यांच्यातील आर्थिक संबंध समजून घेण्यासाठी अत्यंत उपयुक्त ठरतो. प्रस्तुत पुस्तकात आर्थिक भूगोलाच्या मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, उद्दिष्टे, व्याप्ती तसेच विविध आर्थिक क्रिया, संसाधनांचे प्रकार व वितरण आणि आर्थिक विकासाचे प्रतिमान यांचा सखोल व...

आजचे युग हे विज्ञान, तंत्रज्ञान आणि व्यवस्थापनावर आधारित असून, या क्षेत्रात भारताने प्राचीन काळापासून आधुनिक युगापर्यंत उल्लेखनीय कामगिरी केली आहे. वेद, उपनिषद, आयुर्वेद, गणित, खगोलशास्त्र यांसारख्या परंपरागत ज्ञानसंपदेतून विज्ञानाचा पाया घालण्यात आला. चरक, सुश्रुत, आर्यभट्ट यांसारख्या विद्वानांनी भारतीय विज्ञानाला दिशा दिली, तर आधुनिक काळात...

‘पृथ्वीमध्ये बहु लोक | परिभ्रमणे करे कौतुक |नाना प्रकारचे विवेक | आढळो लागती ॥ 'प्रवास आणि पर्यटन व्यवस्थापन’ हे पुस्तक विद्यार्थ्यांना पर्यटनाचे स्वरूप, नियोजन, विपणन, वाहतूक, निवास व्यवस्था, पर्यटन संघटना, मार्गदर्शकाची भूमिका तसेच भारतातील वारसा स्थळे, कला, हस्तकला आणि महाराष्ट्रातील किल्ले, स्मारके, लेणी व...

‘मध्ययुगीन भारताचा इतिहास (इ.स. 1206 ते 1526)’ या ग्रंथात भारतात इस्लाम धर्माच्या सत्ता स्थापनेपासून म्हणजे दिल्ली सुलतानशाहीच्या उदयापासून ते मोगल सत्तेच्या स्थापनेपर्यंतचा इतिहास मुद्देसूदपणे मांडलेला आहे. या काळात भारतात उदयास आलेल्या भक्तीचळवळीचा इतिहास देखील स्पष्टपणे मांडलेला आहे.सुलतानशाहीतील गुलाम, खिलजी, तुघलक, सय्यद व लोदी घराण्यांचे...

खानदेश हा तापी, गिरणा, कान, बुराई, अमरावती, अरुणाचल आणि गोमाई नद्यांच्या खोऱ्यात विकसित झालेला एक समृद्ध सांस्कृतिक प्रदेश आहे. या प्रदेशात झालेल्या उत्खननातून खानदेशची संस्कृती प्राचीन व ऐतिहासिक असल्याचे स्पष्ट झाले आहे. या पार्श्वभूमीवर नवीन अभ्यासक्रमात ‘खानदेशची परंपरा आणि संस्कृती’ हा विषय समाविष्ट करण्यात...

इतिहासाच्या अभ्यासात पुराभिलेखीय साधनांचे स्थान अत्यंत महत्त्वाचे आहे. या पुस्तकात भारतातील पुराभिलेखागारांची रचना, कार्यपद्धती आणि ऐतिहासिक दस्तऐवजांचे व्यवस्थापन यावर सखोल प्रकाश टाकण्यात आलेला आहे. हे पुस्तक विशेषतः द्वितीय वर्ष कला शाखेतील इतिहास अभ्यासक्रमासाठी उपयुक्त असून, त्यात पुराभिलेखागाराचा अर्थ, स्वरूप, व्याख्या, दस्तऐवजीकरणाची परंपरा, पुराभिलेखागारांचे प्रकार,...

शब्दांना स्वर लाभल्यावर त्याची ’नादमयता’ वाचक श्रोत्यांसाठी ’चित्तवेधक’ बनते. स्वरांच्या लयीतून होणारा भावनोत्कर्ष हा रसिकाला भावभावनांच्या हिंदोळ्यावर झुलवत ठेवतो. त्यामुळे स्वरबद्ध व तालबद्ध झालेली लयप्राप्त भावगीते ही मनाला मोहवून टाकणारीही ठरतात. अशा भावगीतांमधील भावभावना जाणण्यातून मन प्रफुल्लित होण्याबरोबरच शुद्धतेचा अनुभव आणि आनंद मिळण्याची शक्यता...

स्पर्धा परीक्षांसाठी मराठी भाषेचा अभ्यास करताना अनेक विद्यार्थ्यांना उतारा आकलन, भाषांतर, कल्पनाविस्तार, निबंध लेखन, मुलाखत आणि सारांश लेखन यासारख्या विविध घटकांमध्ये गोंधळ होतो. हे पुस्तक त्यासाठीच तयार करण्यात आले आहे.या पुस्तकात प्रत्येक घटक सोप्या आणि स्पष्ट भाषेत मांडला आहे, जेणेकरून विद्यार्थ्यांना सहज समजेल. उताऱ्यावरील...

हे पुस्तक विद्यार्थ्यांसाठी संवाद आणि भाषिक कौशल्य यांचा सर्वसमावेशक अभ्यास उपलब्ध करून देते. यात संवाद कौशल्याचे तंत्र, संवादकौशल्याची आवश्यकता आणि वैशिष्ट्ये यापासून सुरूवात करून सूत्रसंचालन कौशल्य, वक्तृत्त्व कौशल्य, भाषण कौशल्य आणि वादविवाद कौशल्य यांपर्यंत प्रत्येक पैलू सविस्तर समजावून सांगितला आहे. पुस्तकात सूत्रसंचालनाचे तंत्र, वैशिष्ट्ये,...

साहित्यशास्त्र हा विषय प्रारंभी संस्कृत साहित्याच्या अनुषंगाने अभ्यासला जायचा. त्यामुळे पौर्वात्य मीमांसकांनी मांडलेले वक्रोक्ती, ध्वनी, रीती, रस यासारखे महत्त्वाचे सिद्धांत याची ओळख मराठी अभ्यासकांना फारसी होत नसे. मात्र विद्यापीठ अभ्यासक्रम मंडळाने मराठी विषयाच्या अभ्यासक्रमात हा विषय समाविष्ट करून साहित्य शास्त्रातील पौर्वात्य तसेच  पाश्चात्य साहित्यशास्त्राचे...

साहित्य हा समाजाचा आरसा असतो. तो केवळ शब्दांचा संग्रह नसून मानवी जीवन, संघर्ष आणि संस्कृतीचा जिवंत दस्तऐवज असतो. 21 व्या शतकाच्या पहिल्या दोन दशकांत मराठी वाङ्मयाने क्रांतिकारी स्थित्यंतर अनुभवले. जागतिकीकरण, माहिती तंत्रज्ञानाचा विस्फोट आणि बदलती सामाजिक मूल्ये यांचे प्रतिबिंब कवितेत, कथेत, कादंबरीत आणि गद्यात...

नमस्कार श्रोते हो ! आकाशवाणीचं हे मुंबई केंद्र आहे. तीनशे अठ्ठ्याहत्तर अंश सात आठ मीटर अर्थात सातशे नव्व्यान्नव किलो हर्ट्स आकाशवाणीच्या केंद्रावरून आम्ही बोलत आहोत. सकाळची पाच वाजून पन्नास मिनिटं व दहा सेकंद झाले आहेत... इथून सुरू झालेला पारंपरिक रेडिओचा आवाज आता नमस्कार मित्रांनो!...

आजचे युद्ध पारंपरिक रणभूमीच्या चौकटीत मर्यादित राहिलेले नसून सायबर स्पेसपासून अंतराळ क्षेत्रापर्यंत त्याचा विस्तार झाला आहे. माहिती तंत्रज्ञान, कृत्रिम बुद्धिमत्ता, ड्रोन, प्रगत सेन्सर्स आणि डिजिटल नेटवर्क्स यामुळे युद्ध अधिक अचूक, गतिमान आणि सुरक्षित बनले आहे. सायबर युद्ध, ग्रे-झोन रणनीती आणि हायब्रिड संघर्ष यामुळे राष्ट्रीय...

पत्रकारितेला लोकशाहीचा चौथा स्तंभ मानले जाते. समाजातील अन्याय, त्रुटी आणि सत्तेतील जबाबदारी उघड करण्याबरोबरच माध्यमे राष्ट्रीय सुरक्षेशी निगडित जनजागृती घडवून आणतात. म्हणूनच “संरक्षण पत्रकारिता” (Defence Journalism) हे क्षेत्र अत्यंत महत्त्वाचे ठरते. राष्ट्रीय सुरक्षा ही केवळ लष्करी बाब नसून तिच्यात राजकीय, आर्थिक, सामाजिक, सांस्कृतिक आणि...

आजचे युग डिजिटल क्रांतीचे आहे, आणि त्यासोबतच सायबर सुरक्षेचे आव्हानही अधिक गंभीर बनले आहे. वैयक्तिक माहितीपासून ते राष्ट्रीय सुरक्षेपर्यंत, सायबर हल्ल्यांचा धोका सर्वच स्तरांवर वाढत आहे. सायबर गुन्हेगारी, घुसखोरी, माहिती चोरी आणि डिजिटल यंत्रणांचा गैरवापर यामुळे प्रत्येक व्यक्ती आणि संस्था सतर्क राहणे आवश्यक झाले...

आजच्या जागतिकीकरणाच्या युगात राष्ट्रीय सुरक्षा आणि लष्करी विचारसरणी या विषयांचे महत्त्व प्रचंड वाढलेले आहे. युद्ध, संरक्षण आणि रणनीती यांवरील चिंतन केवळ सैनिकांसाठीच नाही तर प्रत्येक जागरूक नागरिकासाठी आवश्यक आहे. या ग्रंथामध्ये प्राचीन आणि आधुनिक युद्धतत्त्वज्ञानाचा विस्तृत ऊहापोह करण्यात आला आहे. प्रारंभी लष्करी संस्कृती, व्याख्या...

भारत हा जगातील सर्वात मोठा लोकशाही देश असून ‘विविधतेत एकता’ हीच त्याची खरी ओळख आहे. परंतु धार्मिक, भाषिक, सांस्कृतिक, प्रादेशिक व सामाजिक विविधतेसोबतच अंतर्गत सुरक्षेच्या अनेक गंभीर समस्या उभ्या राहिलेल्या आहेत.या पुस्तकात सुरक्षेची व्याख्या, स्वरूप आणि महत्त्व स्पष्ट करून भारताच्या अंतर्गत सुरक्षेसमोरील प्रमुख आव्हानांचा...

‘भारताचा प्राकृतिक भूगोल’ हे पुस्तक भौगोलिक अभ्यास करणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी आणि अभ्यासकांसाठी उपयुक्त आहे. भारताचे भौगोलिक स्थान, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी आणि शेजारील राष्ट्रांशी असलेले संबंध यांचा सविस्तर आढावा या ग्रंथात घेतला आहे. विविध प्राकृतिक विभागांची ओळख करून देताना नकाशांचा प्रभावी वापर करण्यात आला आहे, जे वाचकांना...

विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक गरजा आणि अभ्यासक्रमातील बदल लक्षात घेऊन हे पुस्तक तयार करण्यात आले आहे. राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण 2020 च्या बहुविद्याशाखीय दृष्टिकोनाशी सुसंगत राहून द्वितीय वर्ष कला शाखेसाठी “बँक व्यवसाय आणि वित्तपुरवठा“ हा विषय समाविष्ट करण्यात आला आहे. या पुस्तकात भारतीय बँकिंग प्रणालीचा परिचय, बँकांची कार्ये...